Mối quan hệ hai chiều

Theo một nghiên cứu mới nhất của PGS. TS Trần Thục, Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng thủy văn và Môi trường, Bộ Tài nguyên Môi trường, biến đổi khí hậu (BĐKH) và thương mại có mối quan hệ hai chiều. Thương mại có thể làm tăng tổng lượng phát thải khí nhà kính thông qua việc di chuyển các-bon ra nước ngoài hay rò rỉ các-bon theo Nghị định thư Kyoto, mặt khác nó cũng góp phần vào giảm nhẹ và thích ứng với BĐKH thông qua việc phổ biến các công nghệ xanh, mở rộng hàng hóa và dịch vụ môi trường. "Thương mại quốc tế đóng vai trò như một phương thức để phổ biến các công nghệ và bí quyết mới. Có khoảng 90% hàng hóa và dịch vụ môi trường được sản xuất tại các nước thành viên của Tổ chức Hợp tác Kinh tế và Phát triển (OECD). Việc phổ biến các công nghệ về BĐKH tạo ra một cơ chế giúp các nước đang phát triển có thể hưởng lợi từ các công nghệ mới của các nước phát triển để ứng phó với BĐKH", ông Thục khẳng định.

Ngược lại, BĐKH cũng tác động đến thương mại thông qua lợi thế so sánh quốc gia. Những quốc gia phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp có thể sẽ bị giảm lượng xuất khẩu do khí hậu nóng lên và sự gia tăng tần suất của các thiên tai. Nhưng hiện tượng nóng lên toàn cầu vẫn có thể làm tăng sản lượng nông nghiệp tại một số khu vực khác... Các hiện tượng khí hậu cực đoan (như bão, lũ lụt) có thể làm đóng cửa tạm thời các cảng hay tuyến đường vận chuyển và gây tổn thất cơ sở vật chất cho ngành thương mại.  

Thương mại vốn được xem là một trong những tác nhân phát thải khí nhà kính gây biến đổi khí hậu thì nay được nhìn nhận như một trong những con đường để thích ứng và giảm nhẹ với thách thức toàn cầu này. Theo ông Trần Thục, nền thương mại xanh có thể giúp các quốc gia giảm nhẹ và thích ứng với biến đổi khí hậu thông qua ba cơ chế. Về mặt giảm nhẹ Thương mại giúp phổ biến các công nghệ xanh và mở rộng các hàng hóa và dịch vụ môi trường, góp phần làm giảm phát thải thải khí nhà kính. Về mặt thích ứng, thương mại tạo cầu nối cung – cầu để giảm áp lực khan hiếm hàng hóa lên các nước có nền kinh tế dựa vào tài nguyên thiên nhiên khi biến đổi khí hậu gây ra tác động.

Nhà máy gạch không nung DmC với mô hình sản xuất xanh (Ảnh: Internet)

Chính vì vậy, ông Thục cho rằng, đây thực sự là cơ hội cho các doanh nghiệp biết thay đổi theo hướng thân thiện môi trường. Nhiều doanh nghiệp làm giàu nhờ việc cung cấp những sản phẩm và dịch vụ mới cho một nền kinh tế hạn chế sử dụng các nguồn năng lượng chứa carbon. Ngoài ra, thương mại xanh còn thúc đẩy việc chuyển giao các công nghệ sạch, tăng cơ hội thay đổi công nghệ cho phù hợp với điều kiện từng nước. Cơ hội học tập cũng được tăng cường, từ đó làm giảm chi phí của việc cải tiến công nghệ…  

Đối với Việt Nam, một nước đang phát triển, bị tác động mạnh mẽ bởi BĐKH và các chính sách thương mại toàn cầu, bởi vậy, cần thiết phải có định hướng về thương mại trong bối cảnh nền "kinh tế xanh”.

Những hoạt động hướng đến một nền kinh tế xanh, mở rộng các dịch vụ môi trường đã được hình thành từ khoảng hơn một chục năm trở lại đây. Đó là việc nâng các tiêu chuẩn về môi trường đối với thiết bị, công nghệ. Ngày càng nhiều doanh nghiệp chấp nhận mức đầu tư lớn nhập về các dây chuyền sản xuất thân thiện môi trường. Một Chiến lược về sản xuất sạch hơn trong công nghiệp đã được Chính phủ phê duyệt từ năm 2009… Những nỗ lực sản xuất hàng hóa xanh nhằm hướng đến lối tiêu dùng xanh đang được cổ vũ mạnh mẽ.

Tuy nhiên, chúng ta còn cần một hệ thống hành lang pháp lý toàn diện, mở rộng cửa cho nền thương mại xanh. PGS. TS Trần Thục cho rằng Việt Nam nên chú trọng hơn hữa đến việc tiếp cận với các công nghệ sạch. Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần nâng cao ý thức về bảo vệ môi trường và biến đổi khí hậu cho người tiêu dùng để góp phần tạo ra sức ép phải thay đổi đường lối kinh doanh lên các doanh nghiệp. Việt Nam cũng cần có chương trình nghị sự rõ ràng có khả năng góp phần thúc đẩy sự tham gia của mình vào các quá trình đám phán quốc tế. Đồng thời cần xây dựng nền tảng hợp tác về biến đổi khí hậu và thương mại giữa các nhà đàm phán, các nhà hoạch định chính sách và những người khác trong khu vực tư nhân và xã hội dân sự tại Việt Nam.